BlogLimited Şirket Ortaklığından Çıkma: Şartlar ve Ayrılma Akçesi

Limited şirketten ayrılmak için hangi yol seçilir?

Limited şirket ortaklığından çıkma, şirket sözleşmesinin tanıdığı bir hakkın kullanılmasıyla veya haklı sebepler varsa mahkemeden karar alınmasıyla gerçekleşebilir. Ortağın payını başka birine satması ise pay devridir ve ayrı kurallara tabidir. Ayrılan ortak kural olarak esas sermaye payının gerçek değerine uygun ayrılma akçesini isteyebilir; ancak bu tutarın belirlenmesi ve ödenebilir hale gelmesi aynı mesele değildir. Şirkete gönderilen sıradan bir istifa mesajı, ortaklık sıfatını ve bütün sorumlulukları kendiliğinden sona erdirmez. (Türk Ticaret Kanunu, maddeler 595 ve 638–642)

İlk değerlendirmede kişinin gerçekten limited şirket ortağı mı, aynı zamanda müdür mü, şirketin alacaklısı mı olduğu belirlenir. Bu sıfatlar aynı kişide birleşse de her birinin sona ermesi farklı sonuç doğurur. Türkiye’de şirket kurmuş yabancı yatırımcı açısından da başlangıç noktası güncel şirket sözleşmesi, pay kayıtları ve ticaret sicilidir. Yatırımın artık istenmemesi tek başına mahkemenin haklı sebep kabul edeceği bir olgu değildir; hukuki dayanak somutlaştırılmalıdır.

Şirket sözleşmesindeki çıkış hükmü nasıl incelenir?

Şirket sözleşmesi ortaklara çıkma hakkı tanıyabilir ve bunun kullanımını belirli şartlara bağlayabilir. Örneğin belirli bir olayın gerçekleşmesi, bildirim yapılması veya sözleşmede gösterilen yöntemin izlenmesi gerekebilir. Hükmün yalnız başlığına bakmak yerine bütün metni, sonraki değişiklikleri ve tescilli hali birlikte okumak gerekir. Ortaklar arasındaki ayrı bir protokol ile şirket sözleşmesindeki düzenlemenin kapsamı aynı olmayabilir; protokolün kimleri hangi borç altına soktuğu ayrıca değerlendirilir.

Çıkış bildiriminde hangi hükme dayanıldığı, koşulun ne zaman gerçekleştiği ve istenen sonuç açıkça belirtilmelidir. Bildirimin şirket adına yetkili kişiye ulaştığını gösteren kayıt saklanmalıdır. Sözleşmenin öngördüğü çıkış hakkına ilişkin ayrılma akçesi düzenlemesi de incelenir; kanun bu çerçevede farklı bir bedel düzenlemesine alan tanır. Buna karşılık haklı sebeple mahkemeden çıkış isteyen ortağın hakkı, sözleşmede hiçbir çıkış maddesi bulunmadığı gerekçesiyle tamamen yok sayılamaz.

Haklı sebep hangi olaylarla ortaya konulabilir?

Haklı sebep, ortaklık ilişkisinin devamının somut koşullarda kişiden beklenip beklenemeyeceği üzerinden değerlendirilir. Sürekli bilgi verilmemesi, şirket kaynaklarının başka menfaatlere yönlendirilmesi iddiası, ortaklık haklarının sistematik biçimde engellenmesi veya karar alma mekanizmasının ciddi şekilde kilitlenmesi inceleme konusu olabilir. Ancak bunlar otomatik kabul listesi değildir. Olayın ağırlığı, sürekliliği, şirket üzerindeki etkisi ve tarafların davranışları birlikte ele alınır.

Bir toplantıdaki görüş ayrılığı ile uzun süre devam eden dışlama aynı değildir. Kâr dağıtılmaması da yatırım ihtiyacı, finansal durum ve kararların gerekçesi değerlendirilmeden tek başına sonuca bağlanmamalıdır. İddia sahibi, tarihleri ve belgeleriyle bir olay dizisi hazırlamalıdır. Varsayımsal bir örnekte, üç yıldır mali tablolara erişemediğini söyleyen ortak için yazılı bilgi talepleri ve bunlara verilen cevaplar önem taşır; yalnız kişisel güvensizlik ifadesi aynı ispat gücünü sağlamaz.

Pay devri ile çıkma davasının farkı

Pay devrinde alıcı bulunması, devir bedelinde anlaşılması ve kanuni şekil ile onay şartlarının yerine getirilmesi gerekir. TTK 595 uyarınca pay devri ve devir borcu doğuran işlemler yazılı yapılır, tarafların imzaları noterce onaylanır. Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmedikçe genel kurul onayı gerekir. Devir yasağı veya onayın reddi, ortağın haklı sebeple çıkma hakkını ortadan kaldırmaz; fakat reddin varlığı her dosyada çıkış kararını garanti etmez.

Bu ayrım ödeme planını da etkiler. Diğer ortağın payı satın almayı konuşması, şirketin ayrılma akçesi borcunu üstlendiği anlamına gelmez. Sözleşmede borçlunun kim olduğu, ödemenin hangi işlem karşılığı yapılacağı ve pay geçişinin şartları açık yazılmalıdır. Devir sonrasında sicil ve pay defteri işlemlerinin tamamlanması da ayrı takip gerektirir. Genel çerçeve için ticaret hukuku ve şirket uyuşmazlıkları sayfası incelenebilir.

Dava kime karşı, hangi mahkemede açılır?

Haklı sebeple ortaklıktan çıkma istemi esas olarak şirkete yöneltilir. Uyuşmazlığın diğer ortakla yaşanması, dava dilekçesinde şirket yerine yalnız o kişinin gösterilmesini doğru hale getirmez. Başka bir kişiden ayrıca tazminat isteniyorsa bunun ayrı hukuki sebebi ve taraf sıfatı değerlendirilmelidir. Şirketin güncel unvanı, merkez adresi ve temsilcisi ticaret sicilinden kontrol edilmelidir; eski unvan üzerinden hazırlanan belgeler açıklama gerektirebilir.

Bu uyuşmazlık ticari niteliktedir. Görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir; ortaklık ilişkisinden doğan dava bakımından şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesine ilişkin kesin yetki kuralı dikkate alınır. Şirket merkezi İstanbul dışında ise İstanbul’da avukatla çalışmak kendiliğinden İstanbul mahkemelerine yetki vermez. Yabancı ortağın yurt dışında yaşaması da Türkiye’deki şirketin merkezini değiştirmez. (Hukuk Muhakemeleri Kanunu, madde 14)

Çıkma talebi ve arabuluculuk nasıl ayrılır?

Yalnız ortaklık sıfatının sona erdirilmesi talebi ile belirli bir paranın tahsili talebi aynı usul değerlendirmesine tabi değildir. Ticari para alacağı ve tazminat davalarında dava şartı arabuluculuk hükümleri önemlidir. Çıkma ile ayrılma akçesinin birlikte istenmesi halinde taleplerin niteliği ve yargısal uygulama dosya özelinde değerlendirilmelidir. “Bütün şirket davalarında zorunludur” veya “çıkma davasında hiçbir zaman gerekmez” biçimindeki genellemeler güvenli değildir.

Arabuluculukta taraflar anlaşarak pay devri, ödeme takvimi veya uyuşmazlıkların tasfiyesi üzerinde çalışabilir. Fakat anlaşma belgesinin bulunması, şirketler hukukundaki gerekli organ kararlarını ve şekil şartlarını her durumda gereksiz kılmaz. Kimin hangi sıfatla imza attığı ayrıca belirlenmelidir. Arabuluculuğun kapsamı, gizliliği ve anlaşmanın etkileri kanun çerçevesinde değerlendirilir. (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu)

Ayrılma akçesinde gerçek değer ne demektir?

Ayrılma akçesinin hareket noktası, esas sermaye payının gerçek değeridir. Kuruluşta yatırılan sermaye veya sicilde görünen nominal pay tutarı ile işletmenin bugün taşıdığı ekonomik değer farklı olabilir. Şirketin taşınmazları, makineleri, alacaklarının tahsil kabiliyeti, borçları ve faaliyetinin sürekliliği incelemeye girer. Değerleme, sadece bilançonun özkaynak satırını pay oranıyla çarpmaktan ibaret kabul edilmemelidir. (Türk Ticaret Kanunu, madde 641)

Şirketin kayıtlarında düşük bedelle görünen bir taşınmazı bulunması veya tahsil edilemeyen yüksek tutarlı alacaklarının olması hesabı farklı yönlerde etkileyebilir. Faaliyet değeri, gizli yedekler ve gerçek borç yükü teknik inceleme gerektirir. Buna karşılık ortağın şirkete verdiği ödünç para, ayrılma akçesiyle özdeş değildir. Ortak cari hesabı alacağı, dağıtılmasına karar verilmiş kâr payı ve çıkış bedeli ayrı kalemler halinde gösterilmeli; aynı tutar iki kez talep edilmemelidir.

Değerleme için hangi belgeler hazırlanmalıdır?

Sağlıklı değerlendirme için tek yılın bilançosu çoğu zaman yeterli değildir. Son dönem finansal tablolar, ayrıntılı mizanlar, banka kayıtları, taşınmaz ve araç kayıtları, devam eden sözleşmeler ile önemli dava ve takipler birlikte incelenir. Bilançoda bulunan alacakların gerçekten tahsil edilip edilemeyeceği, şirketin grup içi işlemleri ve bilanço dışı yükümlülükleri de önem taşıyabilir. Belgelerin hangi tarihe ait olduğu her dosyada açık gösterilmelidir.

• Güncel şirket sözleşmesi ve değişiklikleri, ticaret sicili kayıtları ve pay defteri.
• Genel kurul kararları, müdürlük ve temsil belgeleri.
• Mali tablolar, mizanlar, önemli varlık ve borç dökümleri.
• Haklı sebep iddiasını destekleyen yazışmalar ve bildirim kayıtları.
• Ortak cari hesapları, sermaye ödeme belgeleri ve verilen teminatlar.

Belgeleri toplamak adına şirket sistemlerine yetkisiz erişim sağlanmamalı veya başkasına ait hesaplar kullanılmamalıdır. Ortağın bilgi alma ve inceleme hakları hukuki yollarla kullanılabilir. Eksik belge bulunduğunda bu durum saklanmak yerine hangi kayıtların kimde olduğu belirtilmelidir. Bilirkişinin değerlendirmesine sunulacak sorular, şirketin faaliyet alanına uygun hazırlanmalı; hukuki karar verilmesi gereken noktalar teknik hesapla karıştırılmamalıdır.

Bedelin belirlenmesi hemen ödeme anlamına gelir mi?

Hayır. TTK 642, ayrılma akçesinin muacceliyetini şirketin kullanılabilir özkaynağı, ayrılan kişinin paylarının devredilebilirliği veya sermayenin ilgili hükümlere göre azaltılması gibi koşullarla düzenler. Muacceliyet, borcun artık ifasının istenebilir hale gelmesini anlatır. Bu nedenle gerçek değer hesabı yapılırken aynı zamanda ödeme kaynağı ve kanuni koşullar değerlendirilmelidir. Şirketin kasasında para bulunması ile hukuken kullanılabilir özkaynak bulunması her zaman aynı değildir.

Ödenmeyen kısmın şirketin diğer alacaklılarından sonra gelen alacak niteliği ve sonraki muacceliyet düzeni ayrıca önemlidir. Çıkış anlaşması hazırlanırken ödeme tarihleri kadar teminat, taksit ihlali ve kalan borcun durumu da açıklaştırılmalıdır. Banka garantisi, rehin veya başka bir güvence düşünülüyorsa bunların geçerlilik ve kuruluş şartları ayrıca incelenir. Yalnız “ayrılma bedeli sonra ödenecektir” cümlesi, tahsil kabiliyeti hakkında yeterli güvence sağlamaz.

Dava devam ederken ortaklık hakları korunabilir mi?

Çıkma davasının açılması, ortaklık hak ve yükümlülüklerini kendiliğinden askıya almaz. TTK 638 mahkemeye, talep üzerine dava boyunca bazı hak ve borçların dondurulması veya davacı ortağın durumunun teminat altına alınması için önlem alma imkânı tanır. Hangi önlemin istendiği ve neden gerekli olduğu somutlaştırılmalıdır. Şirketin tüm faaliyetini durdurmak gibi geniş talepler, amaçla orantılılık bakımından ayrıca değerlendirilir.

Örneğin değerli varlıkların olağan dışı biçimde elden çıkarılacağı iddiası varsa hangi varlığın, hangi işlemle ve ne zaman risk altına girdiği gösterilmelidir. Sadece dava açılmış olması bütün malvarlığına otomatik tedbir konulacağı anlamına gelmez. Şirketin faaliyetini sürdürmesi, çalışanların ve alacaklıların menfaatleri de dikkate alınır. Tedbir ile davanın sonunda verilecek çıkış kararı birbirinden farklıdır; geçici koruma, esas davanın kazanıldığı şeklinde sunulmamalıdır.

Çıkmaya katılma ve çıkarılmaya itiraz süreleri

Bir ortak sözleşmeye dayanarak çıkmak istediğinde veya haklı sebeple çıkma davası açtığında müdürlerin diğer ortakları haberdar etmesi gerekir. TTK 639 kapsamındaki çıkmaya katılma hakkı için haberin ilgili ortağa ulaşmasından itibaren bir aylık süre düzenlenmiştir. Katılma koşulları kişinin durumuna göre değerlendirilir; başka ortağın çıkması, herkesin hiçbir koşul aranmadan ayrılabileceği anlamına gelmez. Bildirimin ulaştığı tarih bu nedenle kayda alınmalıdır.

Şirketten çıkarılma ise farklı bir yoldur. Şirket sözleşmesinde öngörülen sebeple alınan çıkarma kararına karşı TTK 640 kapsamında, kararın noter aracılığıyla bildirilmesinden itibaren üç ay içinde iptal davası açılabilir. Bu üç aylık süre, kişinin kendi açacağı her çıkma davasına uygulanacak genel bir süre değildir. Başvuru türü ve başlangıç olayı birlikte değerlendirilmelidir. Şirket sözleşmesi ve kararların tescil boyutu için Ticaret Sicili Yönetmeliği de dikkate alınır.

Yabancı ortak Türkiye’ye gelmeden süreci yürütebilir mi?

Yurt dışındaki ortak birçok işlemi uygun yetkileri içeren vekâletnameyle Türkiye’de takip ettirebilir. Ancak temsil belgesinin düzenlendiği ülke, tasdik veya apostil ihtiyacı, tercüme ve yapılacak işlemin özel şekli kontrol edilmelidir. Dava takip yetkisi ile pay devri veya sulh için gerekli yetkiler aynı kapsamda olmayabilir. Yurt dışından Türkiye’deki avukata vekâletname verilmesi konusunda belgeyi imzalamadan önce işlemin kapsamını belirlemek yararlıdır.

Türkiye’deki bir limited şirkete ortak olan yabancı tüzel kişi için şirketin kendi ülkesindeki temsil kayıtları ve kararları da gerekebilir. Başvuruyu yapan kişinin gerçekten yetkili olduğu gösterilmelidir. Türkiye’de yabancı yatırımcıların şirket işlemleri çerçevesinde çıkışın ödeme, vergi ve kayıt sonuçları birlikte planlanabilir. Yabancı vatandaşlık veya ikamet, tek başına daha yüksek ayrılma bedeli ya da özel bir çıkış kolaylığı sağlamaz.

Değerleme raporuna itiraz ve anlaşmanın kapanış koşulları

Bilirkişi raporuna itiraz edilirken yalnız bulunan tutarın düşük olduğu söylenmemelidir. Hangi varlığın değerlendirmeye alınmadığı, hangi borcun mükerrer sayıldığı veya hangi gelir varsayımının gerçekçi olmadığı gösterilmelidir. Şirketin faaliyetinin devam edeceği kabulüyle yapılan hesap ile tasfiye varsayımıyla yapılan hesap aynı sonucu vermez. Raporda hangi yaklaşımın neden seçildiği açıklanmalı, farklı yöntemlerin sonuçları karşılaştırılabilmelidir. Değerleme tarihinin hukuki dayanağı da açık olmalıdır; geçmiş bir mali tablonun güncel durumu temsil ettiği kendiliğinden kabul edilmez.

İlişkili şirketlerle yapılan işlemler özellikle dikkat gerektirir. Şirketin ana müşterisi başka bir ortağın kontrolündeki işletmeyse, sözleşmenin devamlılığı ve fiyatlandırma koşulları değer hesabını etkileyebilir. Bununla birlikte her grup içi işlem kötüye kullanım sayılmaz. İnceleme, belgesiz suçlama yerine sözleşme, tahsilat, maliyet ve piyasa verilerine dayanmalıdır. Bir ortağın kişisel malvarlığı ile şirketin malvarlığı da ayrılmalıdır. Şirketin kullanmakta olduğu ancak mülkiyeti ortağa ait binanın, şirketin taşınmazı gibi hesaba katılması ciddi hata doğurabilir.

Anlaşmalı çözümde bedel üzerinde uzlaşılması işlemin yalnız bir bölümüdür. Payın kime geçeceği, çıkışın hangi hukuki yolla gerçekleşeceği, gerekli kararları kimin alacağı ve belgelerin ne zaman teslim edileceği belirlenmelidir. Ödemenin tamamı yapılmadan geniş bir ibra verilmesi veya pay geçişinin hangi şartla tamamlanacağının belirsiz bırakılması, yeni uyuşmazlık yaratabilir. Taraflar arasında taksit planı varsa ödeme hesabı, para birimi ve banka masrafı gibi pratik ayrıntılar da yazılmalıdır.

Kapanış kontrolünde ticaret sicili, pay defteri, banka imza yetkileri ve şirketin kullandığı dijital sistemlerdeki erişimler ayrı ayrı ele alınır. Ortaklık sıfatının sona ermesiyle dosyaların teslim edildiği tarih farklı olabilir. Şirket cihazı, defter veya kayıtları teslim edilecekse içerik ve teslim alan kişinin yetkisi tutanakla gösterilebilir. Bu düzen, eski ortağın ticari bilgilere gereksiz erişimini sürdürmesini önlediği gibi, şirketin ihtiyaç duyduğu kayıtların kaybolmasını da önler. Ödeme tamamlandığında hangi borçların kapandığı ayrıca doğrulanmalıdır.

Dava veya anlaşma bütçesi hazırlanırken yalnız avukatlık hizmeti değil, değerleme, tercüme, tebligat ve gerekli sicil işlemleri de düşünülmelidir. Sabit bir sonuçlanma süresi verilemez; şirket kayıtlarının erişilebilirliği ve teknik incelemenin kapsamı süreci etkiler. Başlangıçta düzenli bir belge dizini hazırlanması, eksiklerin erken görülmesine ve tarafların aynı mali veriler üzerinden konuşmasına yardımcı olur.

Çıkış sonrasında hangi sorumluluklar ayrıca kontrol edilir?

Ortaklığın bitmesi, kişinin imzaladığı kefalet veya garanti sözleşmesini otomatik sona erdirmez. Banka, kiraya veren veya başka bir alacaklıya karşı şahsi taahhüt varsa sözleşme ve alacaklının gerekli kabulü ayrıca ele alınmalıdır. Vergi ve diğer kamu alacakları bakımından da ilgili özel düzenlemeler, borcun dönemi ve kişinin ortaklık veya temsil sıfatı önem taşır. Şirket içi bir ibra metni, üçüncü kişilerin haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Müdürlük görevinin sonlandırılması, imza yetkileri, banka erişimleri ve şirket belgelerinin teslimi ayrı bir kapanış listesine bağlanabilir. Eski ortağın elindeki ticari sırlar ve kişisel veriler bakımından yükümlülükler de gözden geçirilmelidir. Avukat Esra Aslan ile yapılacak değerlendirmede çıkışın hukuki dayanağı, gerçek değer hesabı ve tahsil planı birlikte ele alınabilir. Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir; somut şirket kayıtları ve başvuru tarihindeki mevzuat ayrıca incelenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Noterden istifa göndermek ortaklıktan çıkarmaya yeter mi?

Tek başına her durumda yeterli değildir. Geçerli bir sözleşmesel çıkış hakkı veya mahkeme kararı gerekip gerekmediği incelenir.

Payımı alacak kimse yoksa çıkma davası açabilir miyim?

Haklı sebepler varsa açabilirsiniz. Alıcı bulunamaması ise tek başına her dosyada haklı sebep kabul edilmez.

Azınlık payına sahip olmam dava açmamı engeller mi?

Hayır. TTK 638’de haklı sebeple çıkma hakkı her ortağa tanınmıştır; iddianın ispatı yine gerekir.

Ayrılma akçesi yatırdığım sermayeyle sınırlı mı?

Kural olarak nominal sermayeyle sınırlı değildir. Esas sermaye payının gerçek değeri ve uygulanabilir sözleşme hükümleri değerlendirilir.

Şirket zarar ediyorsa mutlaka para alır mıyım?

Hayır. Gerçek değer, borçlar ve ödeme koşulları incelenmeden olumlu bir tutar garanti edilemez.

Müdürlükten ayrılınca ortaklığım da biter mi?

Hayır. Müdürlük ve ortaklık ayrı sıfatlardır; her biri için gereken işlem belirlenmelidir.

Diğer ortağın çıkma davasına sonradan katılabilir miyim?

Kanuni koşullar varsa katılabilirsiniz. TTK 639 kapsamındaki bir aylık süre haberin size ulaştığı tarihten başlar.

Şirkete verdiğim borç ayrılma akçesine dahil mi?

Otomatik olarak dahil değildir. Ortak alacağı ve payın gerçek değeri ayrı hesaplanmalı, aynı tutar iki kez sayılmamalıdır.

Yabancı ortak için farklı bir mahkeme var mı?

Sırf yabancı ortak olduğu için ayrı bir mahkeme yoktur. Türkiye’deki şirketin merkezi ve uyuşmazlığın niteliği esas alınır.

Çıkış anlaşması bankaya verdiğim kefaleti kaldırır mı?

Kendiliğinden kaldırmaz. Kefaletin sona ermesi ilgili sözleşme ve alacaklının hakları çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.