BlogYurt Dışında Yaşayan Eşten Nafaka Nasıl Tahsil Edilir?

Borçlunun başka ülkede yaşaması nafaka alacağını ortadan kaldırır mı?

Yurt dışında yaşayan eşten veya eski eşten nafaka tahsil edilebilir; ancak Türkiye’deki icra işleminin yabancı ülkedeki maaşa veya banka hesabına kendiliğinden ulaşacağı düşünülmemelidir. Borçlunun bulunduğu ülke, mevcut kararın niteliği, nafakanın çocuk veya eş için olması ve uygulanabilir milletlerarası sözleşme birlikte değerlendirilir. Uygun dosyalarda Adalet Bakanlığının merkezî makam kanalı kullanılabilir; bazı durumlarda yabancı ülkede doğrudan hukuki başvuru gerekir. (Adalet Bakanlığı, Nafaka Bürosu)

İlk adım, tahsil edilmek istenen borcu açıkça tanımlamaktır. Hangi mahkemenin hangi tarihte karar verdiği, kararın geçerli ve uygulanabilir olup olmadığı, aylık tutar, artış hükmü, ödenmeyen dönemler ve borçlunun bilinen bilgileri dosyada yer almalıdır. Sadece eski eşin başka ülkede çalıştığını bilmek, doğru başvuru yolunu belirlemeye yetmez. Buna karşılık tam işyeri veya banka bilgisine sahip olmamak da her durumda başvuruyu imkânsız kılmaz; bilgi tespitine yardımcı mekanizmalar bulunabilir.

Çocuk nafakası ile eş nafakası neden ayrı incelenir?

Çocuğa yönelik bakım yükümlülüğü ile eş veya eski eş lehine nafaka, milletlerarası düzenlemelerde her zaman aynı kapsamda değildir. 2007 Lahey Nafaka Sözleşmesi esas olarak ebeveyn ile çocuk arasındaki, kural olarak yirmi bir yaşından küçük kişilere yönelik nafaka yükümlülüklerini kapsar; çekinceler ve beyanlar bu kapsamı etkileyebilir. Eş nafakasının tanınması ve tenfizi ile merkezî makamlar üzerinden yardım alınması bakımından ise ayrıca ayrımlar bulunur. (HCCH, 2007 Nafaka Sözleşmesi, 2. madde)

Özellikle yalnızca eski eş için istenen nafakada, çocuk nafakasına sağlanan bütün idarî kolaylıkların kendiliğinden uygulanacağı söylenemez. Sözleşmenin ilgili bölümleri, taraf devletlerin kapsam genişletme beyanları ve karşılıklı uygulanabilirlik kontrol edilmelidir. Çocuğun eğitimine devam etmesi, ergin olması veya engellilik durumu da dosyayı etkileyebilir. Yaşa ilişkin tek bir sayı üzerinden bütün ülkeler için kesin sonuç verilmesi bu nedenle yanıltıcı olur.

Hangi sözleşmenin uygulanacağı nasıl belirlenir?

Türkiye ile talep edilen devlet arasında yürürlükte bulunan düzenleme başlangıç noktasıdır. 2007 Lahey Sözleşmesi Türkiye bakımından 1 Şubat 2017 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bununla birlikte karşı devletin taraf olması, yürürlük tarihi, ülkesel kapsamı ve ilgili beyanları ayrıca incelenmelidir. Yalnızca iki ülkenin adının bir listede bulunması, her nafaka türü için aynı kapsamda yardım alınabileceği anlamına gelmez. (HCCH, 2007 Sözleşmesi güncel taraf devlet tablosu)

Dosyaya göre 1956 New York Sözleşmesi, 1973 Lahey düzenlemesi, ikili anlaşmalar veya ilgili devletin kendi hukuku gündeme gelebilir. Yeni sözleşmenin önceki düzenlemelerin yerini hangi kapsamda aldığı da kontrol edilir. Başvurucu açısından bunun pratik sonucu, internetten bulunan herhangi bir formu doldurmak yerine önce uygulanacak hukuki kanalı belirlemektir. Aynı ülkede çocuk nafakası ve eş nafakası için farklı belge veya yardım koşullarının bulunması mümkündür.

Türkiye’nin kapsam beyanı bütün ülkelerde aynı sonucu doğurur mu?

Türkiye, 2007 Sözleşmesi kapsamını bazı ilave aile nafakası yükümlülüklerine genişleten beyanda bulunmuştur. Eğitimine devam eden belirli yaştaki çocuklar, eşler, yaş sınırlaması olmaksızın bazı engelli çocuklar ve ihtiyaç içindeki anne baba bakımından bu beyan önem taşır. Ancak genişletilmiş kapsamın uygulanması, diğer devletin karşılık gelen beyanıyla örtüşme koşuluna bağlıdır. Türkiye’nin tek başına yaptığı açıklama, karşı ülkeyi bütün ilave taleplerde aynı yardımı vermekle yükümlü kılmaz. (HCCH, Türkiye’nin beyan ve çekinceleri)

Bu ayrım, örneğin üniversite eğitimine devam eden yetişkin bir çocuk için önemlidir. Türk hukukuna göre bir nafaka hakkının bulunması, talebin her yabancı merkezî makam tarafından aynı usulle ele alınacağını tek başına göstermez. Maddi hak, sözleşmenin kapsamı ve yabancı ülkede uygulanacak takip usulü ayrı sorulardır. Dosya incelenirken çocuğun doğum tarihi, eğitim durumu ve kararın hangi dönemleri kapsadığı açıkça belirtilmelidir.

Merkezî makam başvurusu Türkiye’de nasıl başlatılır?

Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğünün ilgili birimi, nafakanın milletlerarası tahsiline ilişkin merkezî makam görevlerini yürütür. Resmî açıklamalarda, uygun taleplerin doğrudan veya Cumhuriyet başsavcılıkları aracılığıyla iletilmesi ve belge kontrolünden sonra yabancı merkezî makama gönderilmesi öngörülür. Somut başvuruda güncel form ve iletim kanalı ilgili birimden doğrulanmalıdır; her aile uyuşmazlığı aynı standart dilekçeyle sonuçlandırılmaz. (Adalet Bakanlığı, nafakanın yurt dışında tahsili)

Merkezî makam başvurusu, borçlunun hesabına doğrudan haciz konulduğu anlamına gelmez. Başvurunun uygunluğu ve belgeleri kontrol edilir, karşı devletle iletişim kurulur ve o ülkede gerekli işlemler yürütülür. Başvuru numarasının saklanması, ek belge taleplerinin zamanında yanıtlanması ve borçlunun yeni adresi gibi bilgilerin güncellenmesi önemlidir. Avukatla çalışılması hâlinde temsil yetkisinin ve yazışma sorumluluğunun açık olması, farklı kurumlara çelişkili bilgi verilmesini önler.

Henüz nafaka kararı yoksa hangi yol izlenir?

Mevcut bir hükmün tahsili ile ilk kez nafaka kararı elde edilmesi birbirinden farklıdır. 2007 Sözleşmesi kapsamında şartları varsa karar verilmesi, tanınması veya değiştirilmesi yönünde başvurular da söz konusu olabilir. Ancak kişinin hangi ülkede dava açabileceği, tarafların yerleşimi, çocukla bağlantı ve uygulanabilir hukuk ayrıca incelenir. Sırf borçlunun yurt dışında bulunması nedeniyle Türkiye’de her koşulda aynı dava yolunun kullanılabileceği söylenemez.

Nafaka yükümlülüğünün temeli tartışmalıysa soybağı, evlilik veya önceki kararlarla ilgili belgeler gerekebilir. Acil geçim ihtiyacı ile uzun vadeli tahsil planı da ayrı ele alınmalıdır. yabancı unsurlu aile hukuku uyuşmazlıkları bakımından hukuki değerlendirme, yalnızca icra aşamasını değil, hangi kararın alınması gerektiğini de kapsar. Mahkeme dışı özel bir anlaşmanın her ülkede mahkeme hükmü gibi uygulanacağı varsayılmamalıdır.

Başvuru dosyasında hangi belgeler önemlidir?

Mevcut kararın uygulanması isteniyorsa karar örneği, icra edilebilirliğine ilişkin bilgi veya belge, gerekli tebligat kayıtları, borç hesabı ve ödeme bilgileri temel dosyayı oluşturur. Kararın taraflara nasıl bildirildiği özellikle karşı tarafın katılmadığı yargılamalarda önem kazanabilir. Formlar ve ekler uygulanacak sözleşmeye göre değişir. Bakanlığın yayımladığı genelgeler ve ek formlar yararlı başlangıç kaynaklarıdır; eski bir formun güncel sözleşme başvurusuna aynen uygun olduğu varsayılmamalıdır. (Adalet Bakanlığı, hukukî konulara ilişkin genelgeler ve nafaka formları)

• Nafaka kararının tam ve okunaklı örneği ile gerekiyorsa uygulanabilirlik belgesi.
• Kararın tebliği ve savunma hakkı açısından istenen belgeler.
• Aylar itibarıyla tahakkuk, ödeme ve kalan borcu gösteren hesap.
• Alacaklının ve borçlunun bilinen kimlik, adres ve iletişim bilgileri.
• Ödemenin gönderileceği hesaba ilişkin doğru ve güncel bilgiler.
• Uygun başvuru formu, temsil belgesi, tercümeler ve talep edilen diğer ekler.

Belgelerde gereksiz kişisel veri paylaşılmamalı, fakat istenen maddi bilgiler de gizlenmemelidir. Önceki ödeme veya kısmi tahsilatların belirtilmemesi borç hesabını hatalı hâle getirir. Birden fazla çocuk için karar varsa her hak sahibinin tutarı ve dönemi ayrı anlaşılmalıdır. Dosyayı inceleyen makamın Türkçe karardaki artış hükmünü doğru uygulayabilmesi için hesap yönteminin açıklanması gerekebilir.

Apostil ve tercüme her başvuruda zorunlu mu?

Hayır; özellikle 2007 Lahey Sözleşmesi kapsamındaki işlemlerde Sözleşme’nin 41. maddesi tasdik veya benzeri formalite aranmamasını düzenler. Bu nedenle her nafaka dosyasındaki her belgeye mutlaka apostil alınması gerektiğini söylemek doğru değildir. Bununla birlikte kullanılan yolun gerçekten bu sözleşme kapsamında olması gerekir. Başka bir hukuki kanalda belgenin tasdiki bakımından farklı koşullar bulunabilir. (2007 Nafaka Sözleşmesi, 41 ve 44. maddeler)

Tercüme ihtiyacı ise ayrıca değerlendirilir. Talep edilen devletin kabul ettiği dil, merkezî makamlar arasındaki iletişim dili ve hangi eklerin çevrileceği dosyaya göre belirlenir. Gereksiz yere bütün belgeleri birçok dile çevirmek yerine resmî kontrol listesi esas alınmalıdır. Tercümede para birimi, ödeme dönemi, artış oranı, kişi adı ve hükmün uygulanabilirliği özellikle kontrol edilmelidir. Bir tercüme hatası, doğru kurulmuş borç hesabının karşı ülkede yanlış anlaşılmasına neden olabilir.

Birikmiş nafaka nasıl hesaplanır?

Hesapta her ayın doğan borcu, o aya ilişkin ödeme ve kalan tutar ayrı gösterilmelidir. Karardaki başlangıç tarihi, artış hükmü ve sonradan verilen değişiklik kararları dikkate alınır. Çocuk için belirlenen nafaka ile eski eş için belirlenen tutarlar tek kalemde karıştırılmamalıdır. Ayrıca yabancı para dönüşümü, faiz ve masraflar bakımından hangi hukuki kuralın uygulanacağı kontrol edilir; rastgele bir kurla bütün dönemler çevrilmemelidir.

Banka dekontları, açıklamasız transferler ve elden ödeme iddiaları uyuşmazlık yaratabilir. Ödemenin hangi aya veya hangi yükümlülüğe ait olduğu anlaşılabiliyorsa hesap buna göre düzenlenir. Borçlu düzenli ödemeye sonradan başlamış olsa bile geçmiş borcun kalıp kalmadığı ayrıca gösterilir. Buna karşılık aynı borcun Türkiye’de ve yurt dışında iki kez tahsil edilmemesi için bütün tahsilatlar ortak hesapta izlenmelidir. Başvuru sırasında doğru olan bakiye, aylar sonra kendiliğinden güncel kalmaz.

Adres, maaş ve malvarlığı bilgisi eksikse ne yapılabilir?

Merkezî makam mekanizmaları, uygulanabilir kapsam içinde borçlunun yerinin veya mali durumuna ilişkin bilgilerin tespitine yardımcı olabilecek iş birliği yolları sağlar. Ancak bu imkân sınırsız bir araştırma veya her banka hesabının anında bulunacağı garantisi değildir. Bilinen son adres, işveren, doğum tarihi veya önceki dosya bilgileri doğru ve hukuka uygun şekilde sunulmalıdır. Tahminler, doğrulanmış bilgi gibi yazılmamalıdır.

Borçlunun başka bir ülkeye taşınması hâlinde dosyanın yönü değişebilir. İlk başvurunun yapıldığı ülkenin artık uygun olmaması, yeni devletle uygulanabilir sözleşmenin incelenmesini gerektirir. Sosyal medya hesabı veya üçüncü kişiden alınan bilgi yalnızca araştırmaya yardımcı bir ipucu olabilir; hukuka aykırı hesap erişimi veya başkasının şifresini kullanmak uygun delil toplama yolu değildir. Güvenilir belgelerle desteklenen güncel bilgi, yazışmaların doğru makama yönelmesini kolaylaştırır.

Türkiye’deki ve yabancı ülkedeki malvarlığına yönelik yollar

Borçlunun yurt dışında yaşaması, Türkiye’deki bütün takip imkânlarını ortadan kaldırmaz. Türkiye’deki malvarlığı bakımından alacakların Türkiye’de tahsili ilkeleri gündeme gelebilir. Ancak yabancı maaşa Türkiye’deki dosyadan doğrudan kesinti yapılacağı düşünülmemelidir. Hangi ülkedeki hangi varlığın hedeflendiği, başvurunun hukuki ve pratik çerçevesini belirler.

Masraflar ve adlî yardım nasıl değerlendirilir?

2007 Sözleşmesi merkezî makam hizmetleri ve belirli çocuk nafakası başvurularında adlî yardım bakımından önemli kolaylıklar içerir. Bununla birlikte bütün nafaka türlerinde, bütün ülkelerde ve her türlü özel avukatlık hizmetinde sıfır masraf garantisi verilemez. Başvurunun türü, hak sahibinin yaşı, uygulanabilir hükümler ve talep edilen hizmet ayrı değerlendirilir. Özel hukuki temsil sözleşmesi ile kamu makamlarının sağladığı yardım aynı şey değildir.

Tercüme, belge temini veya yabancı ülkede gerekli temsil bakımından masraf doğup doğmayacağı önceden sorulmalıdır. Talep edilen ücretin hangi işlem için olduğu ve resmî yardım kapsamında karşılanıp karşılanmadığı anlaşılmalıdır. Sabit bir toplam bedel yayımlamak, ülke ve dosya farklılıklarını gizleyebilir. Ödeme yapılmadan önce hizmetin kapsamının yazılı olarak belirlenmesi, başvurucunun mali planlama yapmasına yardımcı olur.

Tahsil süresi, borçlunun itirazı ve karar değişikliği

Milletlerarası nafaka tahsili için bütün dosyalarda geçerli kesin bir sonuç süresi yoktur. Belge eksikliği, tebligat, borçlunun bulunması, tanıma veya icra işlemleri ve yerel itirazlar süreyi etkiler. Merkezî makamlar arasında dosyanın iletilmiş olması, ödeme yapılmasının kesinleştiği anlamına gelmez. İlerleme, başvuru numarası üzerinden ve gerekli aralıklarla takip edilmelidir; aynı evrakın açıklamasız tekrar gönderilmesi her zaman süreci hızlandırmaz.

Borçlunun nafakayı azaltmak istemesi, mevcut hükmün kendiliğinden ortadan kalktığını göstermez. Değişiklik talebinin hangi ülkede ve hangi koşullarda yapılabileceği ayrıca belirlenir. Yeni bir karar çıkmışsa bu kararın hangi tarihten itibaren etkili olduğu borç hesabına işlenmelidir. Zamanaşımı ve geçmiş dönem alacakları bakımından uygulanacak kurallar da ülke ve talebe göre incelenmelidir; yalnızca güncel aylık nafakayı takip etmek eski borçların bütün sorunlarını çözmez.

Şiddet riski ve kişisel bilgilerin korunması

Alacaklının veya çocuğun güvenliği bakımından risk varsa bu durum başvuruda açıkça belirtilmelidir. 2007 Sözleşmesi kişisel bilgilerin korunması ve sağlık, güvenlik veya özgürlüğü tehlikeye atabilecek bilgilerin açıklanmaması konusunda hükümler içerir. Adresin korunmasını gerektiren bir karar veya risk bulunduğunda, başvuru formunun nasıl doldurulacağı ilgili makamla görüşülmelidir. Gizlilik ihtiyacı, bilgi eksikliği gibi görülüp geçiştirilmemelidir.

Varsayımsal bir örnekte, koruma kararı bulunan ebeveynin eski eşle doğrudan iletişime zorlanması güvenli olmayabilir. Resmî temsil ve merkezî makam kanalı bu iletişimin usulüne uygun yürütülmesine yardımcı olabilir. Başka bir örnekte ise borçlu gönüllü ödeme teklif eder; teklifin geçmiş borcu tamamen kapatıp kapatmadığı ve hangi haklardan vazgeçildiği anlaşılmadan genel bir ibra imzalanmamalıdır. Bunlar gerçek müvekkil hikâyeleri değildir.

Başvuruyu somutlaştıran hazırlık planı

Önce mevcut karar ve sonraki değişiklikler toplanır; sonra her hak sahibi için borç hesabı hazırlanır. Borçlunun ülkesi ve bilinen malvarlığı belirlenerek sözleşme kapsamı kontrol edilir. Ardından doğru form, tercüme ve temsil belgeleri tamamlanır. boşanma ve nafaka süreçlerinde avukat desteği, kararın içeriğini yorumlamak, eş ve çocuk taleplerini ayırmak ve tahsil hesabını denetlemek bakımından yararlı olabilir.

Başvuru sonrasında ödeme kayıtları düzenli tutulmalı, yeni adres ve kararlar ilgili makama bildirilmelidir. Avukat Esra Aslan ile yürütülecek bir değerlendirmede, yalnızca toplam borç miktarı yerine kararın tamamı ve ödeme dökümü sunulması daha sağlıklı inceleme sağlar. Her dosyada amaç, uygulanabilir bir hukuki yol ve doğru borç hesabı kurmaktır; belirli tarihte tahsil veya kesin sonuç vaadi verilemez.

Başvuru sırasında yeni ödeme gelirse ne yapılmalı?

Yeni ödeme, tarihi ve tutarıyla birlikte borç hesabına işlenmeli ve dosyayı yürüten makama bildirilmelidir. Transfer açıklaması belirsizse hangi dönem için yapıldığı araştırılmalıdır. Bir yakının hesabından gelen ödeme veya farklı para birimiyle yapılan transfer, hesapta açıklama gerektirebilir. Başvurucunun yalnızca başlangıçtaki borç çizelgesini saklaması yeterli değildir; tahsil süresince değişen bakiye izlenmelidir.

Ödeme konusunda anlaşma önerilirse, geçmiş borcun ne kadarının kaldığı, düzenli taksitlerin devam edip etmeyeceği ve gecikme hâlinde hangi hakların korunacağı anlaşılmalıdır. Çocuk adına ileri sürülen haklar bakımından temsil ve tasarruf yetkisi de ayrıca önemlidir. Belirsiz bir mesajı bütün alacaktan vazgeçme gibi yorumlamak veya henüz hesaba geçmemiş tutarı tahsil edilmiş göstermek doğru değildir.

Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir. Nafakanın türü, borçlunun ülkesi, kararın kapsamı ve güncel sözleşme ilişkisi somut dosyada incelenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Yurt dışında çalışmak nafaka ödeme yükümlülüğünü bitirir mi?

Hayır. Ancak tahsil için borçlunun bulunduğu ülkedeki uygun usulün kullanılması gerekebilir.

Türk icra dairesi yabancı maaştan doğrudan kesinti yapabilir mi?

Yabancı ülkedeki maaşa Türk dosyasından kendiliğinden kesinti uygulanacağı varsayılmamalıdır. Yerel makamlar ve uygulanabilir uluslararası yol gerekir.

Eski eş nafakası için çocuk nafakasıyla aynı yardım verilir mi?

Her zaman değil. Sözleşmenin kapsamı ve devletlerin karşılıklı beyanları ayrıca kontrol edilir.

Borçlunun tam adresini bilmiyorsam başvuru yapamaz mıyım?

Bu her durumda engel değildir. Bilinen bilgiler sunulur ve uygun kapsamda yer tespitine yönelik yardım değerlendirilir.

Her belgeye apostil almak zorunda mıyım?

Hayır. 2007 Sözleşmesi kapsamındaki işlemlerde tasdik muafiyeti bulunur; farklı yollar için belge koşulları ayrıca belirlenir.

Geçmiş aylara ait nafakayı da isteyebilir miyim?

Koşulları varsa birikmiş nafaka talep edilebilir. Dönemler, ödemeler ve uygulanabilir süre kuralları açıkça hesaplanmalıdır.

Ödeme başladıktan sonra başvuruyu takip etmeyi bırakabilir miyim?

Bakiye ve düzenli ödemeler izlenmelidir. Kısmi ödeme bütün geçmiş borcun kapandığını göstermez.

Henüz mahkeme kararı yoksa merkezî makam yolu kapalı mı?

Her durumda kapalı değildir. Uygulanabilir sözleşme kapsamında karar elde edilmesine yönelik başvuru imkânı incelenebilir.

Türkiye’de ve yurt dışında aynı anda işlem yapılabilir mi?

Uygun koşullarda farklı ülkelerde yollar değerlendirilebilir. Aynı borcun iki kez tahsil edilmemesi için ödemeler ortak hesapta tutulmalıdır.

Güvenlik nedeniyle adresimi gizli tutabilir miyim?

Risk varsa gizlilik talebi ve ilgili belgeler başvuruda belirtilmelidir. Bilgi paylaşımı uygulanabilir koruma kurallarına göre düzenlenir.