Türkiýede daşary ýurtlularyň kompaniýa döretmegi, adatça, Türk Söwda kodeksi we daşary ýurt maýa goýumlaryna degişli hukuk düzgünleri çäginde amala aşyrylýar [1]. Göni daşary ýurt maýa goýumlaryny düzgünleşdirýän 4875 belgili Kanuna laýyklykda, daşary ýurtly maýadarlar türk raýatlary bilen deň hukuklara eýedir we kompaniýa döretmek prosesinde diskriminasiýa häsiýetli çemeleşmä sezewar edilip bilinmezler [2].
Daşary ýurtlularyň Türkiýede kompaniýa döredip bilmegi üçin ilki bilen Türkiýede bir iş ýeri ýa-da wekilçilik ofisi açmagy zerurdyr. Ondan soň olar Türk Söwda kodeksine laýyklykda kompaniýa döretmek proseduralaryny ýerine ýetirmelidirler. Bu proseduralar kompaniýanyň adyny hasaba aldyrmak, maýa goýmak, direktorlar geňeşiniň agzalaryny kesgitlemek we kompaniýanyň döredilendigi baradaky şahadatnamany almak ýaly ädimleri öz içine alýar.
Daşary ýurtlularyň Türkiýede kompaniýa döretmegi wagtynda duş gelip biljek käbir çäklendirmeleriniň arasynda daşary ýurtly maýadarlaryň maýa goýumlaryna degişli düzgünler, döredilip bilinjek kompaniýa görnüşleri we iş ýeri açmak bilen bagly kadalar bar.
Arzalar Söwda palatasyna, Senagat palatasyna ýa-da degişli ygtyýarly edaralara berlip bilner.
Daşary ýurtlular Türkiýede haýsy kompaniýalary döredip biler?
Türkiýede daşary ýurtlular Türk Söwda kodeksi we daşary ýurt maýa goýumlary baradaky kanunçylyk çäginde aşakdaky kompaniýa görnüşlerini döredip bilerler [1][2]:
| Kompaniýanyň görnüşi | Iň pes maýa | Şärikleriň sany | Esasy aýratynlygy |
|---|---|---|---|
| Paýdarlar jemgyýeti (A.Ş.) | 50.000 TL | 1 ýa-da ondan köp | Maýa paýlary başga birine geçirilip bilner; iri möçberli maýa goýumlary üçin amatlydyr |
| Jogapkärçiligi çäklendirilen kompaniýa (Ltd. Şti.) | 10.000 TL | 1–50 şärik | Has az resmilik talap edýär; KOBI we şahsy maýadarlar üçin ileri tutulýar |
| Kollektiw kompaniýa | Kesgitlenmedik | Iň azyndan 2 şärik | Şärikler girdejä we zyýana bilelikde gatnaşýarlar; doly jogapkärçilik |
| Komandit kompaniýa | Kesgitlenmedik | Iň azyndan 2 şärik | Komandite we komanditer şärikleriň tapawudy bar; çäklendirilen jogapkärçilik mümkinçiligi |
| Şahsy kärhana | Ýok | 1 adam | Bir adam tarapyndan alnyp barylýan kiçi göwrümli işler üçin amatlydyr |
Mundan başga-da, Daşary ýurtlularyň Türkiýede jaý we ýer satyn almagynyň şertleri baradaky mazmunymyza hem göz aýlap bilersiňiz.
Daşary ýurtlular üçin kompaniýa döretmegiň tapgyrlary
Daşary ýurtlularyň Türkiýede kompaniýa döredende ýerine ýetirmeli tapgyrlary aşakdakylardyr [1][3]:
- Iş ýeri ýa-da wekilçilik ofisini açmak: Daşary ýurtlular ilki bilen Türkiýede iş ýeri ýa-da wekilçilik ofisini açmalydyrlar. Bu amallar üçin zerur resminamalar Söwda palatasyna ýa-da Senagat palatasyna tabşyrylmalydyr.
- Kompaniýanyň adyny hasaba aldyrmak: Kompaniýa döretmek üçin bir at saýlanyp, bu at Söwda palatasy ýa-da Senagat palatasy tarapyndan hasaba alynmalydyr.
- Maýa goýumy: Kompaniýanyň görnüşine görä kesgitlenen iň pes maýa möçberi goýulmalydyr.
- Direktorlar geňeşi: Kompaniýanyň direktorlar geňeşiniň agzalary kesgitlenmelidir.
- Döredilendigi baradaky şahadatnama: Bu amallaryň ählisi tamamlanandan soň kompaniýanyň döredilendigi baradaky şahadatnama alynmalydyr.
- Salgyt belgisi we SGK hasaba alyşy: Döredilen kompaniýanyň salgyt belgisi alynmaly we SGK hasaba alyşy ýerine ýetirilmelidir.
- Iş ygtyýarnamasy: Kompaniýanyň işe başlamagy üçin iş ygtyýarnamasy alynmalydyr.
- Beýleki zerur resminamalar: Iş ugruna görä goşmaça resminamalar we rugsatlar üpjün edilmelidir.
Daşary ýurt maýaly kompaniýa döretmek üçin zerur resminamalar
Daşary ýurt maýaly kompaniýa döredilende tabşyrylmaly resminamalar aşakdaky tablisada jemlenendir [1][3]:
| Resminama | Düşündiriş | Hökmanylyk |
|---|---|---|
| Kompaniýa şertnamasy | Şärikleriň arasyndaky hukuklary we borçlary düzgünleşdirýär | Hökmany |
| Pasport / raýatlyk resminamasy | Ähli daşary ýurtly şärikler üçin zerurdyr | Hökmany |
| Gol nusgasy | Notarius tarapyndan tassyklanan bolmalydyr | Hökmany |
| Ygtyýarnama resminamasy | Türkiýede bolmadyk şärikler üçin notarius tarapyndan tassyklanan ynanç haty | Şärik gatnaşmaýan bolsa hökmany |
| Salgynyň beýany | Kompaniýanyň merkezi salgysynyň bildirilmegi | Hökmany |
| Maýa beýannamasy | Goýlan maýanyň resmileşdirilmegi | Hökmany |
| Söwda sanaw ýazgysy | Şärigiň başga kompaniýasy bar bolsa, şol kompaniýa degişli ýazgy | Bar bolsa hökmany |
| Söwda/Senagat palatasyna hasaba alyş resminamasy | Degişli palatada hasaba alyş tamamlanmalydyr | Hökmany |
| Ygtyýarly edaralaryň tassyknamasy | Pudaga görä degişli ministrlikden ýa-da edaradan alynýar | Pudaga görä |
Çeşmeler
- 6102 belgili Türk Söwda kodeksi. (2011). Resmi Gazete, San: 27846. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6102.pdf
- 4875 belgili Göni daşary ýurt maýa goýumlary kanuny. (2003). Resmi Gazete, San: 25141. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4875.pdf
- Türkiýe Söwda sanawy gazeti. (2024). Kompaniýa döretmek boýunça gollanma. T.R. Söwda ministrligi. https://www.ticaretsicil.gov.tr
- T.R. Söwda ministrligi. (2024). Daşary ýurtly maýadarlar üçin Türkiýede kompaniýa döretmek boýunça gollanma. https://www.ticaret.gov.tr